प्रश्न नृत्याचा नाही... सार्वजनिक जबाबदारीचा आहे
आजही उत्तम लावणी कलाकार, लोकनृत्य कलाकार आणि पारंपरिक कलावंत आपल्या कलेचा दर्जा जपत महाराष्ट्राची संस्कृती जिवंत ठेवत आहेत. त्यांच्याबद्दल मनात नितांत आदरच आहे.
पण...
आज प्रश्न कलेचा नाही.
प्रश्न कलेच्या नावाखाली वाढत चाललेल्या बाजारूपणाचा आहे.
आज अनेक जत्रा, यात्रा, उरूस, दहीहंडी, वाढदिवस, राजकीय कार्यक्रम किंवा सार्वजनिक उत्सवांमध्ये "जास्त गर्दी कशी जमेल?" हा एकच निकष उरला आहे.
कार्यक्रम किती दर्जेदार आहे यापेक्षा...
लोक किती आले...
किती रील्स व्हायरल झाल्या...
किती शिट्ट्या पडल्या...
किती सोशल मीडियावर चर्चा झाली...
यालाच यशाचं मापदंड मानलं जात आहे.
हीच खरी चिंता आहे.
पूर्वी गावात जत्रा म्हणजे...
भजन...
कीर्तन...
कुस्ती...
पोवाडे...
लोकनाट्य...
लावणी...
विविध सांस्कृतिक स्पर्धा...
लहान मुलांसाठी खेळ...
संपूर्ण कुटुंब एकत्र येऊन आनंद घेईल असं वातावरण असायचं.
आज काही ठिकाणी त्या जागी फक्त मोठे स्पीकर, प्रचंड आवाज आणि सोशल मीडियावर व्हायरल व्हावं यासाठी केलेले उत्तेजक सादरीकरण दिसू लागलं आहे.
हे लक्षात घेतलं पाहिजे...
मनोरंजन आणि उत्तेजना यात खूप मोठा फरक आहे.
कला प्रेक्षकाला विचार करायला लावते.
तर बाजारूपणा फक्त क्षणिक आकर्षण निर्माण करतो.
क्षणभर टाळ्या मिळतात...
पण समाज मात्र हळूहळू संवेदनशीलता गमावतो.
या विषयात दोष फक्त सादर करणाऱ्यांचा आहे का?
नाही.
आयोजकांची जबाबदारी आहे.
प्रेक्षकांचीही जबाबदारी आहे.
सोशल मीडियावर लाखो व्ह्यूज देणाऱ्यांचीही जबाबदारी आहे.
कारण...
मागणी असेल तरच पुरवठा वाढतो.
ज्या गोष्टीला आपण व्हायरल करतो...
तीच गोष्ट पुन्हा पुन्हा आपल्या समोर येते.
आज एक वेगळीच शर्यत सुरू आहे.
कोणाचा कार्यक्रम जास्त चर्चेत?
कोणाचा व्हिडिओ जास्त व्हायरल?
कोणाचा डान्स जास्त बोल्ड?
कोणत्या क्लिपला जास्त लाखो व्ह्यूज?
ही स्पर्धा केवळ कलाकारांमध्ये नाही...
तर सोशल मीडिया अल्गोरिदम आणि प्रेक्षकांच्या पसंतीतही दिसते.
एक प्रश्न स्वतःलाच विचारूया...
जर एखाद्या सार्वजनिक चौकात, जिथून महिला, लहान मुलं, ज्येष्ठ नागरिक आणि कुटुंबं ये-जा करतात...
तिथे सादर होणाऱ्या कार्यक्रमाचा आपण आपल्या कुटुंबासोबत निर्धास्तपणे आस्वाद घेऊ शकत नसलो...
तर त्या कार्यक्रमाच्या स्वरूपाचा पुनर्विचार होणं गरजेचं नाही का?
हेही तितकंच खरं आहे...
कोणत्याही कलाकाराचा अपमान करणं योग्य नाही.
प्रत्येक कलाकाराला सन्मानाने जगण्याचा आणि कला सादर करण्याचा अधिकार आहे.
पण...
प्रत्येक सार्वजनिक कार्यक्रमालाही काही सामाजिक मर्यादा असतात.
स्वातंत्र्य आणि जबाबदारी ही दोन्ही एकत्र चालतात.
आज मोबाईल प्रत्येकाच्या हातात आहे.
एका कार्यक्रमातील काही सेकंदांची क्लिप काही मिनिटांत लाखो लोकांपर्यंत पोहोचते.
त्यात लहान मुलंही असतात.
किशोरवयीन मुलंही असतात.
मग सार्वजनिक मंचावर सादर होणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीची जबाबदारी अधिक वाढते.
आज आपण अनेकदा म्हणतो...
"युवक भरकटत आहेत."
पण...
ते काय पाहतात...
काय व्हायरल होतं...
कशाला टाळ्या मिळतात...
कशाला प्रसिद्धी मिळते...
याचाही विचार करावा लागेल.
समाज ज्या गोष्टीचं कौतुक करतो...
पुढची पिढी त्यालाच यश समजू लागते.
हा लेख कोणत्याही एका कलाकाराविरुद्ध नाही.
कोणत्याही विशिष्ट कार्यक्रमाविरुद्धही नाही.
हा प्रश्न एका प्रवृत्तीचा आहे.
जिथे कला मागे पडते...
आणि केवळ व्हायरल होणं हेच ध्येय बनतं.
आज गरज आहे ती बंदीची नव्हे...
तर विवेकाची.
आयोजकांनी कार्यक्रम निवडताना जबाबदारी दाखवावी.
स्थानिक प्रशासनाने सार्वजनिक कार्यक्रमांसाठी असलेल्या नियमांची निष्पक्ष अंमलबजावणी करावी.
प्रेक्षकांनीही केवळ क्षणिक मनोरंजनासाठी प्रत्येक गोष्टीला प्रोत्साहन देण्यापूर्वी विचार करावा.
आणि कलाकारांनीही आपल्या कलेचा दर्जा जपावा.
कारण...
लोकप्रियता काही दिवसांची असते...
पण संस्कृती अनेक पिढ्यांची असते.
शेवटी...
महाराष्ट्राची ओळख केवळ गड-किल्ले, इतिहास किंवा उत्सवांनी नाही...
तर आपल्या सामाजिक जाणिवेने आहे.
आपण कोणत्या गोष्टीला दाद देतो...
कशाला प्रसिद्ध करतो...
आणि पुढच्या पिढीसमोर काय आदर्श ठेवतो...
यावर उद्याचा समाज उभा राहणार आहे.
म्हणून प्रश्न कला थांबवण्याचा नाही...
प्रश्न कलेचा दर्जा, सार्वजनिक शिष्टाचार आणि सामाजिक जबाबदारी जपण्याचा आहे.
यावर मतभेद असू शकतात.
पण चर्चा मात्र नक्कीच व्हायला हवी.
🙏
Comments
Post a Comment